Budowa geologiczna Pienin

widok na pieniny

Budowa geologiczna Pienin jest skomplikowana. Są one zbudowane z jurajskich oraz dolno- i środkowokredowych skał wapiennych, rzadkiej piaskowców, nasuniętych z południa. Na utworach tych osadziły się skały górnokredowe, tworząc tzw- osłonę skałkową. W czasie trzeciorzędowych ruchów górotwórczych nastąpiły tu wylewy andezytów (Wdżar, Bryjarka, Jarmuta), z czym wiąże się występowanie w Szczawnicy i Krościenku wód mineralnych. Śmiałe w formach wierzchołki Pienin, tak żywo kontrastujące z łagodnymi grzbietami pasm beskidzkich, zbudowane są z odpornych na wietrze wapieni krynoidowych (Czerteż 774 m, Wysoka 1052 m) lub rogowcowych (Trzy Korony 982 m, Nowa Góra 903 m, Sokolica 747 m). Również w rogowcach głównie wycięty został wspaniały kanion Dunajca, cieszący się opinią najładniejszego przełomu rzecznego Europy. Nauka nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa co do genezy tego cudu natury.

W połowie XIX w. panował pogląd, te „Dolina Nowotarska” była kiedyś wielkim jeziorem (według podań miało się ono zwać Dunaj), z czasem jednak Dunajec „przebił się” przez Pieniny, a wody jeziora spłynęły. Legendy głosiły — jedną z nich zapisał W. Pol — iż ujście wyrąbał Dunajcowi mieczem „król Chrobry”. W r. 1845 L. Piętrusiński cytował opowiadanie górala: ,,Bo to, proszę pana, niegdyś cała Dolina Nowotarska jednym była jeziorem, jakby jednym morzem, i jeszcze dotąd w Tatrach z 50 jezior, czyli ócz pozostało. Ale jeden król polski chciał to jezioro na urodzajną ziemię przerobić. Kazał wykuć spust przez Pieniny i puścić wody na równiny. Jezioro opadło i wyschło, i tylko na zachód od Czarnego Dunajca ostały się torfy. A upustem płynie sobie Dunajec ku Sączu”. W r. 1884 geolog R. Zuber twierdził, że ,,w Pieninach powstało koryto Dunajca niezawodnie z większej szczeliny, której utworzenie się było w związku z wznoszeniem się tych gór”. Geograf L. Sawicki (1909) głosił teorię antecedencji, czyli stopniowego wypiętrzania się Pienin na drodze istniejącej już krętej doliny Dunajca. Zdaniem M. Klimaszewskiego (1950) i K. Birkenmajera (1958), przełom ma charakter antecedencyjno-strukturalny. Pieniny wypiętrzyły się w poprzek ustalonego biegu rzeki, ale jej obecny kręty wąwóz nie jest dziedzictwem po dawnym meandrze błędnym, lecz wynikiem dostosowania spływu wód do budowy geologicznej podłoża — fałdów, dyslokacji, partii skał mniej odpornych na erozję.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *